Zaraza ziemniaka i pomidora

Objawy

Ciemnobrązowe, rozlewające się plamy na liściach (często z jaśniejszą obwódką i białawym nalotem od spodu przy wilgoci), brunatne smugi na łodygach oraz twarde, brązowe zgnilizny na owocach pomidora. W wilgotne, ciepłe lata rozwija się błyskawicznie i potrafi zniszczyć uprawę w kilka dni. Pierwsze objawy to drobne, wodniste, szarozielone plamki pojawiające się zwykle na brzegach i wierzchołkach liści, które w ciągu kilku dni powiększają się w rozległe, brunatnoczarne, obumierające obszary — plamy nie zatrzymują się na nerwach liścia i obejmują całą blaszkę. Charakterystyczny białawy, delikatny nalot od spodu liścia (to zarodnikowanie patogenu — trzonki zarodnikonośne) tworzy się na granicy plamy przy wysokiej wilgotności, najczęściej rano lub po deszczu. Łodygi i ogonki liściowe pokrywają brunatne, ciemniejące smugi, w miejscu których pęd staje się kruchy i łamliwy. Na bulwach ziemniaka widać sinordzawe, wklęsłe przebarwienia skórki, pod którymi miąższ przechodzi w rdzawobrązową, ziarnistą, twardą zgniliznę wnikającą nieregularnie w głąb — często wtórnie opanowywaną przez bakterie, co przeradza się w cuchnącą mokrą zgniliznę. Na owocach pomidora (także zielonych, niedojrzałych) powstają twarde, tłustawe, brunatne, nieregularne plamy. W sprzyjających warunkach (chłodne noce, ciepłe i wilgotne dni) porażona plantacja potrafi „spalić się” w kilka dni, wydzielając charakterystyczny zapach gnijącej naci.

Zwalczanie

Natychmiastowe usuwanie porażonych liści i owoców, w uprawie ekologicznej ograniczone możliwości — kluczowa jest profilaktyka. Przy dużej presji stosuje się preparaty miedziowe lub grzybobójcze zapobiegawczo. Trzeba pamiętać, że fungicydy w zwalczaniu zarazy działają przede wszystkim ZAPOBIEGAWCZO (ochronnie), a nie leczniczo — należy je stosować przed wystąpieniem choroby lub przy pierwszych, pojedynczych plamach, gdyż po opanowaniu plantacji żaden preparat nie „cofnie” zniszczeń. Porażone liście, pędy i owoce usuwa się i niszczy (spalić lub wyrzucić poza posesję — nie kompostować i nie zostawiać na zagonie). W uprawie ziemniaka, gdy nać jest silnie porażona, kluczowe jest zniszczenie (skoszenie, mechaniczne lub — w produkcji towarowej — desykacja) naci na 2–3 tygodnie przed zbiorem oraz zbiór dopiero po zaschnięciu skórki i w suchą pogodę — chroni to bulwy przed zakażeniem zarodnikami spłukiwanymi z liści do gleby. Do przechowania nadają się wyłącznie zdrowe, suche bulwy. W uprawie pomidora usuwa się porażone owoce i liście, poprawia przewiewność, a rośliny pod osłoną chroni przed zwilżeniem. Chemicznie stosuje się fungicydy kontaktowe (miedziowe) zapobiegawczo, a w produkcji towarowej środki wgłębne/systemiczne zawsze w mieszaninie z kontaktowym i z przemiennym stosowaniem różnych grup, aby ograniczyć ryzyko uodpornienia patogenu.

Profilaktyka

Przewiewne sadzenie, podlewanie u nasady (nie na liście), uprawa pomidorów pod osłoną (dach chroni przed deszczem), płodozmian, odmiany odporne, unikanie sąsiedztwa ziemniaków. Podstawą ochrony jest zdrowy materiał wyjściowy i usuwanie źródeł zakażenia: sadź kwalifikowane, zdrowe sadzeniaki, systematycznie usuwaj samosiewy ziemniaka i nie pozostawiaj kopców z odpadami bulw (to główne, najwcześniejsze wiosenne źródło zarodników). Ziemniaki starannie i wysoko obsypuj — gruba warstwa gleby nad bulwami utrudnia zarodnikom dotarcie do nich. Wybieraj odmiany o podwyższonej odporności oraz odmiany wczesne, które kończą wegetację przed szczytem presji choroby (druga połowa lata). Zachowuj przestrzenne oddzielenie ziemniaka i pomidora (ten sam patogen przenosi się między nimi) oraz stosuj płodozmian. Nawoź w sposób zrównoważony, bez nadmiaru azotu, który daje bujną, długo pozostającą wilgotną nać. Podlewaj u nasady i rano, aby liście zdążyły obeschnąć, a pomidory prowadź pod osłoną chroniącą przed deszczem i rosą. W rejonach i latach o wysokim zagrożeniu pomocne jest śledzenie komunikatów sygnalizacji (okresów krytycznych — ciągów dni o wysokiej wilgotności i umiarkowanym cieple) oraz wykonanie pierwszego zabiegu ochronnego zapobiegawczo, zanim pojawią się objawy.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.